ทำไมเราจึงควรกลับมาใส่ใจศิลปะไทยคลาสสิก?
ในขณะที่โลกศิลปะสมัยใหม่หันมาจับตามอง Contemporary Art จากประเทศไทยมากขึ้น ศิลปะไทยคลาสสิกที่สั่งสมมาหลายศตวรรษกลับยังไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควรจากคนในชาติ ทั้งที่มันคือหนึ่งในระบบศิลปะที่ซับซ้อน ประณีต และลึกซึ้งที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
สาขาหลักของศิลปะไทยคลาสสิก
จิตรกรรมฝาผนัง (Thai Mural Painting)
จิตรกรรมฝาผนังไทยเป็นการผสมผสานระหว่างความศรัทธาทางศาสนา ความสวยงามทางสุนทรียศาสตร์ และการบันทึกประวัติศาสตร์ วัดพระศรีรัตนศาสดาราม (วัดพระแก้ว) มีภาพจิตรกรรมฝาผนังที่แสดงเรื่องราวของรามเกียรติ์ครบทั้งหมด 178 ห้อง ซึ่งถือเป็นหนึ่งในผลงานจิตรกรรมที่ยิ่งใหญ่ที่สุดของโลก
เทคนิคที่น่าสนใจในจิตรกรรมไทยคือการใช้ ทัศนียภาพแบบแผนซ้อน (overlapping planes) แทนที่จะใช้ perspective แบบตะวันตก ซึ่งสะท้อนโลกทัศน์ที่แตกต่างออกไปอย่างน่าทึ่ง
ประติมากรรม (Sculpture)
พระพุทธรูปไทยในแต่ละสมัยสะท้อนถึงพัฒนาการทางสุนทรียศาสตร์และความเชื่อที่เปลี่ยนแปลงไป ตั้งแต่พระพุทธรูปสมัยทวารวดีที่มีอิทธิพลอินเดีย ไปจนถึงสมัยสุโขทัยที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว และสมัยอยุธยาที่มีความโอ่อ่าอลังการ
ศิลปะการแสดง
โขน — การแสดงนาฏศิลป์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องไม่ได้ของ UNESCO — เป็นการผสมผสานระหว่างดนตรี นาฏศิลป์ หัตถกรรม (เครื่องแต่งกายและหัวโขน) และวรรณคดี ในผลงานชิ้นเดียวที่ต้องใช้ทักษะช่างฝีมือและนักแสดงชั้นเลิศ
แหล่งชมศิลปะไทยคลาสสิกที่ควรไปสักครั้ง
- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ กรุงเทพฯ — คอลเลกชั่นที่ครอบคลุมที่สุดในประเทศ
- วัดพระแก้ว — จิตรกรรมฝาผนังและประติมากรรมชั้นเยี่ยม
- พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ สงขลา — ศิลปะภาคใต้และอิทธิพลจากคาบสมุทรมลายู
- อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย — พระพุทธรูปและสถาปัตยกรรมสมัยสุโขทัย
- พิพิธภัณฑ์ศิลป์แห่งชาติ (MOCA) กรุงเทพฯ — สะพานระหว่างศิลปะคลาสสิกและสมัยใหม่
วิธีชมงานศิลปะไทยคลาสสิกให้ได้คุณค่าสูงสุด
- ศึกษาเรื่องรามเกียรติ์และชาดก ล่วงหน้า เพราะงานศิลปะส่วนใหญ่อ้างอิงถึงวรรณกรรมเหล่านี้
- สังเกตรายละเอียดเล็กๆ — ศิลปะไทยคลาสสิกเต็มไปด้วย symbolic elements ที่ซ่อนความหมายไว้
- เรียนรู้สัญลักษณ์ทางพุทธศาสนา — mudra (ท่าทางมือ) ของพระพุทธรูปแต่ละท่ามีความหมายที่แตกต่างกัน
- ใช้เวลากับงานศิลปะ — อย่ารีบ นั่งสังเกตและซึมซับ
ศิลปะไทยในบริบทโลก
ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา ผลงานศิลปะไทยโบราณปรากฏในห้องประมูลนานาชาติและพิพิธภัณฑ์ระดับโลกมากขึ้น สะท้อนให้เห็นว่าโลกศิลปะสากลเริ่มให้ความสำคัญกับมรดกทางวัฒนธรรมของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้อย่างจริงจัง